Een nieuwe wet is in de maak die de Algemene wet bestuursrecht beter maakt voor overheid, bedrijf en burger: de Wet versterking waarborgfunctie Awb. Met deze wet wordt het bestuursrecht flink veranderd. De Tweede Kamer en het kabinet wilden na de kinderopvangtoeslagenaffaire meer ruimte geven aan de menselijke maat. In deze blog bespreek ik de belangrijkste veranderingen en leg ik uit wat de veranderingen voor u betekenen.
Waarom deze wet?
De kinderopvangtoeslagenaffaire liet zien dat de Algemene wet bestuursrecht (Awb) te weinig deed om onrechtvaardigde besluiten recht te zetten. Burgers zaten vast in een strak systeem. Een strenge uitleg van de regels was belangrijker dan de mens. Met de Wet versterking waarborgfunctie Awb wil de wetgever voorkomen dat dit opnieuw gebeurt. Besluiten moeten meer gericht zijn op evenredigheid, redelijkheid en begrijpelijke besluitvorming.
Wat zijn de belangrijkste veranderingen in de Wet versterking waarborgfunctie Awb?
De Wet versterking waarborgfunctie Awb verandert bestaande artikelen en voegt nieuwe artikelen toe aan het bestuursrecht. Een belangrijk nieuw artikel is artikel 2:4a:
Het bestuursorgaan stelt zich bij het uitoefenen van zijn taak dienstbaar op.
Het nieuwe ‘dienstbaarheidsbeginsel’ betekent dat de overheid de burger centraal moet stellen in alle beslissingen. De regels en de uitvoering daarvan moeten zijn gericht op de menselijke maat. Reken u echter niet rijk met dit beginsel. De overheid heeft straks een plicht zich dienstbaar op te stellen maar op grond van dit beginsel zult u niet winnen bij de rechtbank. Ik verwacht dat de rechtbank u eerder gelijk geeft wanneer de overheid het besluit onvoldoende heeft gemotiveerd of voorbereid (artikel 3:2 of 3:4, eerste lid, van de Awb) en niet vanwege het dienstbaarheidsbeginsel.
Artikel 3:4, tweede lid, wordt veranderd naar:
De voor een of meer belanghebbenden nadelige gevolgen van een besluit mogen niet onevenredig zijn in verhouding tot de met het besluit te dienen doelen, ook indien het eerste lid de af te wegen belangen beperkt.
De verandering is de bijzin achter de komma. De overheid mag volgens de huidige regels een belangenafweging maken op basis van alle belangen die te maken hebben met het besluit. In 2022 deed de hoogste bestuursrechter nog een belangrijke uitspraak over dit ‘evenredigheidsbeginsel’. De rechtbank Amsterdam verlaagde onlangs nog een boete met 75% op basis van het bestaande artikel. Met de nieuwe regel moet de overheid breder gaan kijken en alle belangen betrekken, ook als het belang niets te maken heeft met het besluit. De focus ligt niet langer op de regel: het gaat om de mens en uw belangen.
Artikel 3:47, eerste lid, wordt veranderd naar:
De motivering wordt op een voor belanghebbenden begrijpelijke wijze vermeld bij de bekendmaking van het besluit.
Nieuw is de zin dat de motivering op een voor belanghebbende begrijpelijke wijze moet zijn. Niet langer mag de overheid besluiten schrijven vol vaktaal en onbegrijpelijke woorden. De overheid moet haar beslissing uitleggen op een manier zodat de lezer moet kunnen begrijpen hoe de overheid tot het besluit is gekomen. Als advocaat zie ik vaak teksten die voor mijn cliënten niet te begrijpen zijn. Alleen omdat ik een expert ben in het bestuursrecht weet ik wat de overheid met hun vaktaal bedoeld. Hoe bekend u bent met vaktaal of bestuursrechtelijke termen maakt door de Wet versterking waarborgfunctie Awb niet meer uit.
De artikelen 3:45 en 6:23 Awb past de wet aan zodat besluiten duidelijker uitleggen hoe u bezwaar kunt maken of beroep kan instellen, wat de termijn is en waar u het moet indienen. Voor mij als advocaat is het gesneden koek waar ik beroep moet instellen, maar voor de burgers en bedrijven die geen kennis en ervaring hebben, is deze nieuwe regel erg fijn. Het bestuursrecht wordt veel toegankelijker.
Het laatste artikel dat ik bespreek is de wijziging van artikel 6:11. De nieuwe tekst wordt:
Ten aanzien van een na afloop van de termijn ingediend bezwaar- of beroepschrift blijft niet-ontvankelijkverklaring op grond daarvan achterwege indien:
a. het geschrift wegens bijzondere omstandigheden die de indiener betreffen niet tijdig kon worden ingediend;
b. wegens andere redenen redelijkerwijs niet kan worden geoordeeld dat de indiener in verzuim is geweest.
De wijziging past de regels aan over het op tijd instellen van bezwaar en beroep (zie voor meer informatie mijn andere blog). Burgers en bedrijven krijgen meer mogelijkheden om een te laat ingediende bezwaar of beroep toch inhoudelijk te laten behandelen. Voor burgers of bedrijven die bijvoorbeeld door persoonlijke omstandigheden, taalproblemen of ziekte de termijn misten, biedt de wijziging extra bescherming.
Let op: de Wet versterking waarborgfunctie Awb is nog niet in werking getreden. Het is niet duidelijk wanneer dit zal gebeuren. Ik hoop dat de wetgever snel met deze wijzigingen aan de slag gaat!
Wat betekent dit voor burgers en bedrijven?
De Wet versterking waarborgfunctie Awb kent nog meer veranderingen in het bestuursrecht, maar dit zijn volgens mij de allerbelangrijkste. De wijzigingen maken het bestuursrecht voor burgers en bedrijven toegankelijker en menselijker. Bestuursorganen moeten beter uitleggen, meer rekening houden met omstandigheden en besluiten beter afwegen. In bezwaren of beroepen tegen een verkeersbesluit, VOG, omgevingsvergunning, bestuurlijke boete, handhaving of andere besluiten kunt u straks een beroep doen op deze nieuwe regels.
Wat betekent de Wet versterking waarborgfunctie Awb voor bestuursorganen?
Gemeenten, provincies, ministeries en uitvoeringsorganisaties moeten hun besluiten actiever motiveren en actiever afwegen. Een strikte regel kan niet zonder motivering worden uitgevoerd of nageleefd. Dit kan leiden tot meer werkdruk en juridische afwegingen, maar dit kan ook het vertrouwen van de burgers in de overheid versterken. Na de toeslagenaffaire is daar veel behoefte aan. Neem voor tips of een gesprek contact op: bel naar 070 302 40 30 of vul het contactformulier in.
Conclusie: praktische gevolgen en advies
De Wet versterking waarborgfunctie Awb zet een belangrijke stap richting een bestuursrecht met meer oog voor de menselijke maat. Voor burgers en bedrijven biedt dit nieuwe kansen bij bezwaar en beroep.
Heeft u een besluit ontvangen waarvan u denkt dat het onevenredig streng of onredelijk is? Of wilt u weten hoe de nieuwe regels u kunnen helpen in bezwaar of beroep? Bel naar 070 302 40 30 of vul het contactformulier in. Als advocaat bestuursrecht help ik u graag bij het beoordelen van uw zaak en het benutten van de mogelijkheden die deze wet biedt.
